Ι. ΙΣΧΥΟΝ ΚΑΘΕΣΤΩΣ

i. Στην εγκύκλιο ΠΟΛ. 1032/2015, εκτός των άλλων, αναφέρονται και τα εξής: «[...] 4. Το εισόδημα από τη μεταβίβαση τίτλων της παρ. 1 του άρθρου 42, φορολογείται, προκειμένου για τα φυσικά πρόσωπα, με συντελεστή 15% σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 43 του ν. 4172/2013, χωρίς να απαιτείται κατά το χρόνο της μεταβίβασης η υποβολή δήλωσης, όπως ίσχυε με τις προϊσχύσασες διατάξεις του ν. 2238/1994, καθόσον το εν λόγω εισόδημα θα συμπεριληφθεί στην ετήσια δήλωση φορολογίας εισοδήματος του φυσικού προσώπου και θα φορολογηθεί στο τέλος του έτους (Δ12A 1049253 ΕΞ 17.3.2014 έγγραφό μας).

Προκειμένου για μεταβιβάσεις τίτλων (μετοχών, μεριδίων ΕΠΕ, μερίδων προσωπικών εταιριών, κλπ.) μη εισηγμένων σε χρηματιστηριακή αγορά, ως τιμή πώλησης θα λαμβάνεται αυτή που δηλώνεται από τους συναλλασσόμενους και αναγράφεται στη σύμβαση μεταβίβασης η οποία δεν μπορεί να είναι μικρότερη από την αξία των ιδίων κεφαλαίων της εταιρίας που εκδίδει τους μεταβιβαζόμενους τίτλους κατά το χρόνο μεταβίβασης. Ως τιμή κτήσης, θα λαμβάνεται η χαμηλότερη μεταξύ αυτής που προσδιορίζεται με βάση την αξία των ιδίων κεφαλαίων της εταιρίας που εκδίδει τους μεταβιβαζόμενους τίτλους κατά το χρόνο απόκτησης των τίτλων και του τιμήματος που αναγράφεται στη σύμβαση μεταβίβασης, κατά το χρόνο απόκτησης των τίτλων.

Ως ίδια κεφάλαια των επιχειρήσεων που τηρούν διπλογραφικά βιβλία, θα λαμβάνονται τα ίδια κεφάλαια όπως αυτά εμφανίζονται στο τελευταίο πριν την ημερομηνία μεταβίβασης μηνιαίο ισοζύγιο της επιχείρησης. Τυχόν εγγραφές που έχουν γίνει μέχρι την ημερομηνία μεταβίβασης στους λογαριασμούς αυτούς λαμβάνονται υπόψη.

Για τον προσδιορισμό της τιμής κτήσης στις πιο πάνω περιπτώσεις λαμβάνονται υπόψη και οι εταιρικές πράξεις που έχουν λάβει χώρα μέχρι το χρόνο της μεταβίβασης, όπως για παράδειγμα, τυχόν αυξήσεις ή μειώσεις κεφαλαίου ανεξάρτητα αν με αυτές μεταβάλλεται ο αριθμός ή η αξία των τίτλων, κλπ. Είναι αυτονόητο ότι σε περίπτωση δωρεάν χορήγησης μετοχών στους μετόχους λόγω αύξησης του μετοχικού κεφαλαίου με κεφαλαιοποίηση αποθεματικών (αποθεματικό λόγω υπέρ το άρτιο έκδοση μετοχών, από φορολογημένα κέρδη, κλπ.), οι μετοχές αυτές θα επηρεάσουν την τιμή κτήσης των μετοχών και επομένως και την υπεραξία που θα προκύψει κατά την πώληση των μετοχών της υπόψη εταιρίας [...]».

ii. Περαιτέρω, στην εγκύκλιο Ε. 2171/2021, αναφέρονται και τα κάτωθι: «[...] Γ. Λοιπά ζητήματα σχετικά με τη μεταβίβαση τίτλων μη εισηγμένων στη χρηματιστηριακή αγορά

Για τον προσδιορισμό της υπεραξίας που αποκτούν φυσικά πρόσωπα από μεταβιβάσεις τίτλων μη εισηγμένων στην χρηματιστηριακή αγορά επιχειρήσεων που τηρούν διπλογραφικά βιβλία, διευκρινίζονται επίσης τα ακόλουθα:

10. Για τον προσδιορισμό τόσο της τιμής κτήσης όσο και της τιμής πώλησης, λαμβάνονται υπόψη τα ίδια κεφάλαια της εκδότριας εταιρείας όπως αυτά προκύπτουν με βάση τα τηρούμενα βιβλία του εκάστοτε φορολογικού έτους (λογιστική βάση).

11. Σε περιπτώσεις μεταβίβασης τίτλων εταιρείας της οποίας τα ίδια κεφάλαια κατά τον χρόνο απόκτησης από τον μεταβιβάζοντα τους τίτλους είναι αρνητικά, η τιμή κτήσης θεωρείται μηδενική.

12. Σε περίπτωση δωρεάν χορήγησης μετοχών στους μετόχους λόγω αύξησης του μετοχικού κεφαλαίου με κεφαλαιοποίηση αποθεματικού από την έκδοση μετοχών υπέρ το άρτιο, ως τιμή κτήσης για αυτούς τους τίτλους, για τον προσδιορισμό της μέσης τιμής κτήσης των μεταβιβαζομένων τίτλων, λαμβάνεται η ονομαστική τους αξία.

13. Όταν η δωρεάν χορήγηση μετοχών έχει προέλθει λόγω αύξησης μετοχικού κεφαλαίου με κεφαλαιοποίηση αποθεματικού από υπεραξία λόγω αναπροσαρμογής παγίων, ή από φορολογημένα κέρδη του νομικού προσώπου κλπ, δηλαδή περιπτώσεις κατά τις οποίες δεν έχει προηγηθεί πραγματική καταβολή μετρητών από τον μέτοχο, ως τιμή κτήσης των τίτλων αυτών, προκειμένου για φυσικά πρόσωπα, λαμβάνεται μηδενική αξία.

14. Για τον προσδιορισμό της τιμής κτήσης των τίτλων που μεταβιβάζονται και ειδικότερα σε ό,τι αφορά τα ίδια κεφάλαια της εταιρείας λαμβάνεται υπόψη, σύμφωνα με τα οριζόμενα στην ΠΟΛ.1032/2015, το τελευταίο πριν την ημερομηνία μεταβίβασης μηνιαίο ισοζύγιο, χωρίς όμως να συνυπολογίζεται τυχόν προσωρινό αποτέλεσμα της περιόδου από τη λήξη του προηγούμενου φορολογικού έτους μέχρι την ημερομηνία σύνταξης του ισοζυγίου.

15. Όταν οι τίτλοι οι οποίοι μεταβιβάζονται αφορούν εταιρεία η οποία έχει προέλθει από μετασχηματισμό άλλων επιχειρήσεων (π.χ. συγχώνευση/διάσπαση) και ο μεταβιβάζων μέτοχος απέκτησε τίτλους ως αντάλλαγμα λόγω του μετασχηματισμού αυτού, τότε για την εξεύρεση της μέσης τιμής κτήσης των μεταβιβαζομένων τίτλων λαμβάνεται υπόψη η αγοραία αξία των τίτλων αυτών κατά τον χρόνο που ολοκληρώθηκε ο μετασχηματισμός (βάσει της σχέσης ανταλλαγής). Ειδικά στην περίπτωση που η συγχώνευση ή διάσπαση έχει συντελεστεί βάσει των διατάξεων του άρθρου 54 του ΚΦΕ, τότε για την εξεύρεση της μέσης τιμής κτήσης των μεταβιβαζόμενων τίτλων λαμβάνεται υπόψη η λογιστική αξία που είχαν οι ανταλλασσόμενοι τίτλοι αμέσως πριν τον μετασχηματισμό (παρ. 16, άρθρο 54 ΚΦΕ - σχετ. ΠΟΛ.1057/2017 εγκύκλιος).

16. Όταν λαμβάνει χώρα εκποίηση τίτλων της παρ.1 του άρθρου 42 Κ.Φ.Ε. στο πλαίσιο πλειστηριασμού, ως τιμή πώλησης των τίτλων λαμβάνεται η τιμή του εκπλειστηριάσματος.

17. Η μείωση κεφαλαίου οποιασδήποτε εταιρίας συνεπεία αποχώρησης εταίρου, μέλους ή μετόχου και η επακόλουθη αναπροσαρμογή του ποσοστού συμμετοχής των υπολοίπων δεν συνιστά μεταβίβαση τίτλων [...]».

ΙΙ. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ

Στις 5.3.2014 ο Α.Β. (φυσικό πρόσωπο) απέκτησε 800 μετοχές (ποσοστό 50% του συνόλου των 1.600 μετοχών) της ανώνυμης εταιρείας «Ω» μη εισηγμένης στο Χ.Α.Α., ονομαστικής αξίας 200 ευρώ έκαστη, αντί του ποσού των 180.000 ευρώ. Τα ίδια κεφάλαια της εταιρείας κατά το χρόνο αυτό ανέρχονταν στις 320.000 ευρώ. Στις 12.4.2025 ο Α.Β. προέβη στην πώληση 500 μετοχών της ως άνω εταιρείας αντί του ποσού των 150.000 ευρώ στον Κ.Γ. (φυσικό πρόσωπο), ενώ τα ίδια κεφάλαια της εταιρείας είχαν διαμορφωθεί στις 420.000 ευρώ.

Προκειμένου να υπολογίσουμε την υπεραξία βάσει του άρθρου 42 του Κ.Φ.Ε. προβαίνουμε στους κάτωθι υπολογισμούς:

i. Υπολογισμός αξίας κτήσης: Ως αξία κτήσης των 800 μετοχών για τον Α.Β. στις 5.3.2014 λαμβάνεται η μικρότερη μεταξύ της τιμής που προκύπτει βάσει του συμφωνητικού της 5.3.2014 και βάσει των ιδίων κεφαλαίων της εταιρείας την ίδια ημερομηνία:

Βάσει συμφωνητικού: 180.000 ευρώ.
Βάσει ιδίων κεφαλαίων: Αξία κτήσης κάθε μετοχής: 320.000 /1.600 (σύνολο μετοχών) = 200 ευρώ.
Αξία κτήσης 800 μετοχών: 800 Χ 200 = 160.000 ευρώ.

Επομένως, ως αξία κτήσης των 800 μετοχών λαμβάνεται υπόψη το ποσό των 160.000 ευρώ (δηλαδή η μικρότερη τιμή μεταξύ του συμφωνητικού και των ιδίων κεφαλαίων, 160.000<180.000).

ii. Υπολογισμός αξίας πώλησης: Ως αξία πώλησης των 500 μετοχών για τον Α.Β. λαμβάνεται η με­γαλύτερη αξία μεταξύ της τιμής που προκύπτει βάσει του συμφωνητι­κού της 12.4.2025 και βάσει των ιδίων κεφαλαίων της εταιρείας την ίδια ημερομηνία:

Βάσει συμφωνητικού: 150.000 ευρώ.
Βάσει ιδίων κεφαλαίων: Αξία πώλησης κάθε μετοχής: 420.000/1.600 (σύνολο μετοχών) = 262,50 ευρώ.
Αξία πώλησης 500 μετοχών: 500 Χ 262,50 = 131.250 ευρώ.

Επομένως, ως αξία πώλησης των 500 μετοχών λαμβάνεται υπόψη το ποσό των 150.000 ευρώ (επειδή 150.000>131.250).

iii. Υπολογισμός υπεραξίας: Συνεπώς, βάσει των ανωτέρω η υπεραξία είναι: 150.000 (αξία πώλησης) – 100.000 (αξία κτήσης, 500 μετοχές Χ 200 ευρώ) = 50.000 και ο φόρος υπεραξίας που οφείλεται βάσει της ετήσιας δήλωσης φόρου εισοδήματος του Α.Β. είναι 50.000 Χ15% = 7.500 ευρώ.

ΙΙΙα. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΑΓΟΡΑΣΤΗ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗ ΤΟΥ Ε1

Ο αγοραστής των μετοχών Κ.Γ. πρέπει να αναγράψει στον κωδ. 743 του εντύπου Ε1 το ποσό των 150.000 ευρώ που είναι και το πραγματικό τίμημα απόκτησης των μετοχών.

ΙΙΙβ. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΠΩΛΗΤΗ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗ ΤΟΥ Ε1

Ο πωλητής των μετοχών Α.Β. θα αναγράψει το ποσό των 150.000 ευρώ που έλαβε από την πώληση στον κωδ. 781. Εδώ όμως να θυμίσουμε ότι, τα χρηματικά ποσά που συμπληρώνονται στους κωδικούς 781-782 και 787-788, εφόσον προέρχονται από περιουσιακά στοιχεία που είχαν αποκτηθεί μετά την 1.1.1988 πρέπει να είναι μειωμένα με κάθε ποσό που είχε καταβληθεί για την απόκτησή τους (κόστος απόκτησης), εκτός εάν πρόκειται για ποσά που έχουν ληφθεί υπόψη κατά τον προσδιορισμό του κεφαλαίου του έτους που καταβλήθηκαν, την ανάλωση του οποίου ο φορολογούμενος επικαλείται με την τρέχουσα δήλωση του. (σχετ. ΠΟΛ.1076/2015) [...]». Ο εν λόγω πωλητής, επειδή κατά την αγορά των μετοχών είχε υπαχθεί στο τεκμήριο και είχε αναγράψει το ποσό αυτό στην τότε δήλωση φορολογίας εισοδήματος θα αναγράψει όπως είδαμε πιο πάνω, στον κωδ. 781 του εντύπου Ε1 το ποσό των 150.000 ευρώ. Επίσης, ο Α.Β. θα συμπληρώσει, στον κωδ. 829 του εντύπου Ε1, το ποσό των 50.000 ευρώ και κατά την εκκαθάριση του φόρου θα υπολογιστεί φόρος με συντελεστή 15%.